Yalnızca bazen işe yarayan strateji
Bir avantaj (edge) buldunuz. Backtest (geçmiş veride test) sonuçları üç yıl boyunca %65 kazanma oranı gösteriyor. Harika, değil mi?
Sonra daha yakından bakıyorsunuz. 2021 boğa piyasasında: %75 kazanma oranı. 2022 ayı piyasasında: %48 kazanma oranı. O "avantaj" aslında hiç avantaj değilmiş; sadece trendin rüzgârıyla ilerliyormuş.
Rejim filtrelemenin önemi buradan gelir. Piyasa bağlamı her şeyi değiştirir. Trend piyasasında para basan bir strateji, yatay piyasada kan kaybedebilir. Sakin koşullarda işe yarayan bir ortalamaya dönüş (mean reversion) avantajı, volatil koşullarda yerle bir olabilir.
Stratejileri rejim bağımlılıklarını anlamadan devreye alırsanız, piyasa koşullarının lehinize kalmaya devam edeceği üzerine kumar oynuyorsunuz demektir.
Piyasa rejimleri nedir?
Rejim, tutarlı özellikler gösteren, kendine özgü bir piyasa durumudur. Yaygın rejim kategorileri:
Trend rejimleri
- Boğa (güçlü yükseliş trendi): Daha yüksek tepeler, daha yüksek dipler; düşüşte alım işe yarar
- Ayı (güçlü düşüş trendi): Daha düşük tepeler, daha düşük dipler; yükselişte satış işe yarar
- Nötr (belirgin trend yok): Fiyat yön bulamadan salınır
Volatilite rejimleri
- Düşük volatilite: Küçük günlük hareketler; ortalamaya dönüş iyi çalışır
- Yüksek volatilite: Büyük salınımlar; trend takibi daha iyi çalışır
- Geçiş dönemi: Volatilite rejimi değişiyor, sinyaller güvenilmez
Piyasa yapısı rejimleri
- Trend: Net, yönlü hareket
- Yatay: Fiyat destek ile direnç arasında gidip geliyor
- Testere (choppy): Belirgin bir yapı yok, sık sık yön değişimi
Tek bir piyasa aynı anda birden çok rejim kategorisinde olabilir: "Yüksek volatiliteli boğa trendi" ya da "Düşük volatiliteli yatay piyasa."
Rejimleri belirlemek
Hangi rejimde olduğunuzu nasıl bilirsiniz? Birkaç yaklaşım var:
Hareketli ortalama yöntemleri
- Fiyat 200 günlük MA'nın üzerinde = boğa rejimi
- Fiyat 200 günlük MA'nın altında = ayı rejimi
- MA'nın eğimi trendin gücünü gösterir
- Basit ama etkili
Volatilite metrikleri
- ATR (ortalama gerçek aralık) yüzdelik dilimi
- Gerçekleşen volatilite ile tarihsel ortalamanın karşılaştırması
- Yüksek = volatil rejim, Düşük = sakin rejim
Fiyat yapısı
- Art arda daha yüksek tepeler/daha yüksek dipler = yükseliş trendi
- Art arda daha düşük tepeler/daha düşük dipler = düşüş trendi
- Belirgin bir dizilim yok = yatay/testere
Korelasyon analizi
- BTC-altcoin korelasyonu yüksek = risk-on/risk-off rejimi
- Korelasyon bozuluyor = ayrışma rejimi
Makine öğrenmesi yaklaşımları
- Rejim tespiti için gizli Markov modelleri
- Fiyat özellikleri üzerinde kümeleme algoritmaları
- Daha gelişmiş ama yorumlanması daha zor
Biz genellikle basit yöntemler kullanırız. Fiyatın ana MA'lara göre durumu, volatilite yüzdelik dilimiyle birlikte ele alındığında, işi gereksiz yere karmaşıklaştırmadan rejim bilgisinin büyük kısmını yakalar.
Farklı avantajlar neden farklı rejimlerde işe yarar?
Stratejilerin neden rejime bağımlı olduğunu piyasa mikro yapısı açıklar:
Yatay piyasada ortalamaya dönüş Fiyat yatay seyrederken ortalamadan sapmalar düzeltilir. Uç seviyeler karşı baskı çeker. Ortalamaya dönüş stratejileri kâr eder.
Ama güçlü trendlerde "aşırı satım" sadece "ucuz ve daha da ucuzluyor" demektir. Ortalamaya dönüş sinyalleri tuzağa dönüşür.
Trend piyasasında trend takibi Güçlü trendler momentum kazanır. Kırılımların arkası gelir. Trend stratejileri kâr eder.
Ama yatay piyasada kırılımlar geri alınır. Momentum sinyalleri ters köşe yapar. Trend stratejileri yanlış sinyallerde zarar eder.
Volatilite stratejileri Yüksek volatilite hareketleri büyütür. Geniş stoplar gerekir, daha büyük hedefler mümkündür.
Düşük volatilite dar aralıklar demektir. Stratejilerin daha küçük hedeflere ve daha sıkı stoplara ihtiyacı vardır.
Aynı gösterge değeri farklı rejimlerde birbirinin tam tersi anlamlara gelebilir. Boğa trendinde "aşırı satım" bir alım fırsatıdır. Ayı trendinde "aşırı satım" ise durumun daha da kötüleşmek üzere olduğuna dair bir uyarıdır.
Rejime özgü avantajlar
Kilit bir tespit: Evrensel avantajlara ihtiyacınız yok. Rejime özgü avantajlar tamamen geçerlidir; çoğu zaman "her yerde işe yarar" iddialarından daha sağlamdırlar.
Şunları ayrı avantajlar olarak düşünün:
Boğa piyasası avantajı
- Sinyal: Fonlama oranının (funding rate) z puanı -1.5'in altına düşer
- Rejim filtresi: BTC 200 günlük MA'nın üzerinde
- Mantık: Boğa piyasalarında negatif fonlama = aşırı satım, dipten alım fırsatı
Ayı piyasası avantajı
- Sinyal: Fonlama oranının z puanı +2.0'ın üzerine çıkar
- Rejim filtresi: BTC 200 günlük MA'nın altında
- Mantık: Ayı piyasalarında yüksek fonlama = likide olmak üzere olan, aşırı kaldıraçlı Long'lar
Aynı gösterge, zıt sinyaller, farklı rejimler. İkisi de kendi bağlamında geçerli birer avantaj olabilir.
Sinyalleri rejime göre filtrelemek
Uygulama iki adımdan oluşur:
- Rejim sınıflandırması: Her zaman damgasında mevcut rejim(ler)i belirleyin
- Sinyal filtreleme: Sinyalleri yalnızca gereken rejim aktifken kabul edin
Keşif hattınızda şunları test edebilirsiniz:
- Rejim filtresi olmadan avantaj (referans)
- Yalnızca boğa rejiminde avantaj
- Yalnızca ayı rejiminde avantaj
- Yalnızca yüksek volatilitede avantaj
- Yalnızca düşük volatilitede avantaj
Genel olarak vasat olan bir avantajın, uygun rejimlere göre filtrelendiğinde mükemmel hale geldiğini sık sık göreceksiniz.
Kendi sistemimizden bir örnek: Belirli bir toplam açık pozisyon (open interest, OI) uyumsuzluğu sinyali genel olarak %55 kazanma oranı gösteriyor. "Yüksek volatiliteli ayı rejimi" filtresini uygulayın; kazanma oranı daha iyi bir kâr faktörüyle %72'ye sıçrıyor. Filtresiz versiyon, yanlış bağlamlarda gelen sinyallerle sulanmıştı.
Dinamik rejim tespiti
Canlı işlem için gerçek zamanlı rejim sınıflandırmasına ihtiyacınız var. Bu da bazı zorluklar doğurur:
Rejim geçişleri Rejimler bir anda değişmez. Boğadan ayıya geçiş zamana yayılır. Geçişler sırasında nasıl işlem yaparsınız?
Yaklaşım 1: Rejim teyidi isteyin (rejim X gün boyunca istikrarlı kalmalı) Yaklaşım 2: Geçiş dönemlerinde pozisyon büyüklüğünü azaltın Yaklaşım 3: Yalnızca her iki rejimde de çalışan avantajlarla işlem yapın
Rejim gecikmesi Rejim göstergelerinin çoğu geriden gelir. 200 günlük MA ayı piyasasını teyit ettiğinde hareketin bir kısmı çoktan gerçekleşmiş olur.
Yaklaşım 1: Gecikmeyi kabul edin; birkaç fırsatı kaçırmak, yanlış rejimde işlem yapmaktan iyidir Yaklaşım 2: Daha gürültülü ama daha hızlı göstergeler kullanın Yaklaşım 3: Çoklu zaman dilimi teyidi
Yanlış rejim sinyalleri Bazen rejim değişikliği gibi görünen şey hızla tersine döner. "Ayı piyasası teyit edildi" denir, ardından yeni zirveler gelir.
Yaklaşım 1: Kalıcı rejim sinyalleri şartı koyun Yaklaşım 2: Bazı yanlış sinyalleri işin doğal maliyeti olarak kabul edin Yaklaşım 3: Rejim güven puanlaması (ikili değil, olasılığa dayalı)
Pratikte uygulama
Rejim sistemimiz şunları kullanır:
-
Trend rejimi: 4 saatlik mumlarda fiyat ile 200 periyotluk MA karşılaştırması
- Boğa: Fiyat > MA VE MA eğimi > 0
- Ayı: Fiyat < MA VE MA eğimi < 0
- Nötr: Diğer tüm durumlar
-
Volatilite rejimi: 90 günlük ATR yüzdelik dilimi
- Yüksek: ATR > 70. yüzdelik dilim
- Düşük: ATR < 30. yüzdelik dilim
- Normal: İkisinin arası
-
Birleşik rejim: Kartezyen çarpım
- "Yüksek volatiliteli boğa", "Düşük volatiliteli ayı" vb.
Avantaj keşfi sırasında performansı her birleşik rejimde ayrı ayrı test ederiz. Avantajlar, geçerli oldukları rejimlerle etiketlenir.
Canlı işlem sırasında, sinyalleri kabul etmeden önce mevcut rejimi kontrol ederiz. Sinyal yalnızca rejim uyuşuyorsa tetiklenir.
Rejimi hesaba katan backtest
Backtest yaparken performansı her zaman rejim bazında analiz edin:
| Rejim | Kazanma oranı | Kâr faktörü | Sinyal sayısı | Sharpe |
|---|---|---|---|---|
| Boğa, yüksek vol. | %71 | 3.2 | 145 | 2.1 |
| Boğa, düşük vol. | %58 | 1.4 | 203 | 0.8 |
| Ayı, yüksek vol. | %68 | 2.8 | 112 | 1.9 |
| Ayı, düşük vol. | %45 | 0.7 | 189 | -0.3 |
Bu tablo size hemen şunu söyler: Bu avantaj yalnızca yüksek volatilite koşullarında çalışıyor. Volatilite filtresi olmadan devreye alırsanız düşük volatiliteli dönemlerde zarar yazarsınız.
Rejim analizi, belirsiz bir "bazen işe yarıyor" ifadesini net bir "şu belirli koşullarda işe yarıyor" ifadesine dönüştürür.
Temel çıkarımlar
- Farklı stratejiler farklı piyasa koşullarında işe yarar; bu bir kusur değil, işin temelidir
- Rejimleri basit yöntemlerle sınıflandırın: trend (fiyat ve MA karşılaştırması) ve volatilite (ATR yüzdelik dilimi)
- Avantajları yalnızca genel olarak değil, rejimlerin içinde de test edin
- Sinyalleri uygun rejim koşullarını şart koşarak filtreleyin
- Rejime özgü avantajların geçerli olduğunu kabul edin; her yerde işe yarayan stratejilere ihtiyacınız yok
- Rejim geçişleri canlı işlemde dikkatli yönetim gerektirir
Bağlam her şeydir. Aynı sinyal farklı rejimlerde farklı anlamlara gelir. Keşif ve işlem sistemlerinize rejim farkındalığını yerleştirmek, profesyonelleri piyasa koşulları hakkında tahmin yürüten amatörlerden ayırır.