Fiyat ve hacim analizi neden yetmez?
Her bireysel trader aynı mum grafiklerine bakıp duruyor. Aynı yeşil ve kırmızı mumlar. Aynı hacim çubukları. Fiyattan türetilmiş aynı göstergeler.
Sonra da hepsi, neden durmadan "piyasaya" kaybettiklerini merak ediyor.
İşin aslı şu: "Piyasaya" kaybetmiyorsunuz. Sizden daha fazlasını gören insanlara kaybediyorsunuz. Varlığından haberiniz bile olmayan verilere erişebilen kurumsal oyunculara, piyasa yapıcılara ve profesyonel trader'lara.
Bu bir komplo değil. İşin gerçeği bu. Bu gerçeği anlamak da bu konuda bir şey yapmanın ilk adımı.
Seviye 2'ye hoş geldiniz. Burada veriden, yani her şeyi çalıştıran yakıttan bahsetmeye başlıyoruz.
Bilgi hiyerarşisi
Bir grafik açtığınızda ne gördüğünüzü düşünün:
- Fiyat (açılış, en yüksek, en düşük, kapanış)
- Hacim
- Belki birkaç gösterge (RSI, MACD, hareketli ortalamalar)
Hepsi bu. Piyasaya dair gördüğünüz her şey bundan ibaret.
Şimdi de büyük bir fondaki işlem masasının neler gördüğünü düşünün:
- Sizin gördüğünüz her şey
- Tüm büyük borsalardaki gerçek zamanlı emir akışı (order flow)
- Likidasyon seviyeleri ve kümeleri
- Borsa bazında fonlama oranı (funding rate)
- Zaman dilimine göre toplam açık pozisyon (open interest, OI) değişiklikleri
- Balina cüzdanı hareketleri
- Borsa girişleri/çıkışları
- Opsiyon pozisyonlanması ve opsiyon duyarlılıkları (Greeks)
- Sosyal platformlardan piyasa duyarlılığı verileri
- On-chain metrikler (kripto için)
- Ve adını hiç duymadığınız özel veri kaynakları
İşte bilgi hiyerarşisi bu. Ve siz bu hiyerarşinin en altındasınız.
Siz bir mum formasyonuna bakarak işlem yaparken bir başkası şu bilgilere dayanarak işlem yapıyor: Mevcut fiyatın hemen altında 50 milyon dolarlık likidasyonlar bekliyor, fonlama aşırı negatif ve balina cüzdanları coinlerini az önce borsalardan çekti.
Sizce bu işlemi kim kazanır?
Fiyat neden hep geç kalır?
Trader'ların çoğunun asla içselleştiremediği temel bir gerçek var: Fiyat, en son hareket eden şeydir.
Fiyat girdi değil, çıktıdır. Fiyat hareket ettiğinde başka bir şey çoktan olmuştur:
- Bir balina pozisyon biriktirdi
- Zincirleme likidasyonlar yaşandı
- Fonlama oranı uç seviyelere çıktı
- Emir akışı yön değiştirdi
- Piyasa duyarlılığı değişti
Fiyata göre işlem yapıyorsanız nedene değil, sonuca göre işlem yapıyorsunuz. Olacak olanı önceden kestirmek yerine olmuş olana tepki veriyorsunuz.
Fiyata dayalı stratejilerin avantajının (edge) bu kadar düşük olmasının nedeni bu. Hep geç kalırsınız. Piyasayı her zaman, bilgili katılımcılar harekete geçtikten sonra görürsünüz.
Hacim biraz daha iyidir; size hareketin arkasındaki kararlılık hakkında bir fikir verir. Ama yine de yalnızca olanı ölçer, oluşmakta olanı değil.
Türev verisinin avantajı
Kriptoda gerçek bilgi türev piyasasında bulunur.
Neden mi? Çünkü kaldıracın kullanıldığı yer türev piyasasıdır. Kaldıraç da zorunlu hamleler doğurur.
Bir trader kaldıraçlı bir pozisyon açtığında gelecekte yaşanacak bir olay yaratır: Ya kâr alacak, ya stop olacak ya da likide edilecek. Bunlar ihtimal değil, kesinlik. Her kaldıraçlı pozisyon şu ya da bu şekilde kapatılacak.
Yani türev piyasası, spot piyasanın taşımadığı, geleceğe dair bilgiler içerir.
Likidasyon seviyeleri, fiyatın büyük ihtimalle nereye çekileceğini gösterir. Likidasyonların yığıldığı büyük kümeler mıknatıs gibi çalışır. Piyasa yapıcılar bu kümelerin yerini bilir. Sizin de bilmeniz gerekir.
Fonlama oranı size piyasa duyarlılığını ve pozisyonlanmayı gösterir. Fonlama aşırı pozitif olduğunda Long'lar işlemde kalabilmek için Short'lara ödeme yapar. Bu, piyasanın Long tarafta aşırı kaldıraçlı olduğu anlamına gelir; aşırı kaldıraçlı piyasalar da sert bir şekilde geri döner.
Toplam açık pozisyon oyunda ne kadar para olduğunu söyler. Fiyat yükselirken OI'daki artış, Long tarafa yeni para girdiği anlamına gelir. Fiyat düşerken OI'daki artış ise Short tarafa yeni para girdiği anlamına gelir. Bu bağlam, bir hareketi nasıl yorumladığınızı tamamen değiştirir.
Bunların hiçbiri mum grafiğinizde görünmez.
Bireysel trader'ların gözden kaçırdıkları
Bireysel trader'ların tipik bir zarar senaryosunu anlatayım.
Bitcoin US$ 95,000 seviyesinde. Bir trader, geçmiş fiyat hareketlerine bakarak US$ 93,000 noktasında bir "destek seviyesi" görüyor. US$ 94,500 seviyesinden Long açıyor ve stopunu US$ 92,800 seviyesine koyuyor.
Görmedikleri şeyler:
- US$ 93,500 ile US$ 92,500 arasında 200 milyon dolarlık Long likidasyonları kümelenmiş durumda
- Fonlama oranı oldukça pozitif (Long'lar Short'lara ödeme yapıyor)
- Toplam açık pozisyon fiyatla birlikte artıyor (çok sayıda yeni Long)
- Balina cüzdanları borsalara transfer yapıyor (satışa hazırlanıyorlar)
Yaşananlar:
- Fiyat US$ 93,500 seviyesinin altına iniyor
- Likidasyonlar zincirleme şekilde tetiklenmeye başlıyor
- Daha fazla stop tetiklendikçe US$ 93,000 seviyesindeki "destek" buharlaşıyor
- Fiyat US$ 92,000 seviyesine iğne atıyor ve trader'ımızı likide ediyor
- Ardından fiyat dönüyor ve US$ 98,000 seviyesine çıkıyor
Yalnızca fiyata bakan biri için bu, kötü şans ya da "manipülasyon" gibi görünür. Veriye bakan biri içinse tamamen öngörülebilirdi. Likidasyon kümesi görünüyordu. Aşırı kaldıraçlı pozisyonlanma görünüyordu. Balina hareketleri görünüyordu.
Trader, mevcut bilginin yalnızca %10'uyla karar verdiği için kaybetti.
Önemli olan veri kategorileri
Peki aslında hangi verilere bakmalısınız? Kriptoda işlem yaparken hiyerarşi şöyle:
Kademe 1: Türev verileri
- Toplam açık pozisyon (genel ve borsa bazında)
- Fonlama oranı
- Likidasyon seviyeleri ve son likidasyonlar
- Long/Short oranları
Kademe 2: Emir akışı verileri
- Kümülatif hacim deltası (CVD)
- Büyük işlemler / balina işlemleri
- Emir defteri derinliği ve değişiklikleri
- Borsaya özgü akış
Kademe 3: On-chain veriler
- Borsa girişleri/çıkışları
- Balina cüzdanı hareketleri
- Aktif adresler
- Ağ metrikleri
Kademe 4: Piyasa duyarlılığı verileri
- Sosyal medya duyarlılığı
- Korku ve Açgözlülük endeksleri
- Arama trendleri
Her kademe bağlama yeni bir katman ekler. Kademe 1, kısa vadeli işlemlerde en doğrudan kullanılabilecek veridir. Kademe 2, emir iletimi ve zamanlama konusunda yardımcı olur. Kademe 3 daha uzun zaman dilimleri için daha uygundur. Kademe 4 ise ters yönlü (kontrarian) bir gösterge olarak işe yarar.
Hepsine ihtiyacınız yok. Ama fiyat ve hacimden fazlasına ihtiyacınız var.
Verinin demokratikleşmesi
İyi haber şu: Bu veriler eskiden yalnızca kurumsal oyunculara açıktı. Artık değil.
Son birkaç yılda, bireysel trader'lara bu bilgilerin büyük kısmına erişim sağlayan veri sağlayıcıları ortaya çıktı:
- HyBlock Capital - Kapsamlı türev verileri, likidasyon seviyeleri
- Coinglass - Fonlama oranı, OI, likidasyonlar
- Laevitas - Opsiyon ve türev analitiği
- Glassnode - On-chain metrikler
- Santiment - On-chain ve sosyal veriler
Kötü haber şu: Kaliteli veri ücretsiz değil. Profesyonel düzeyde veri paralıdır; çoğu zaman da ayda yüzlerce dolar tutar.
Ama şöyle düşünün: US$ 10,000 bakiyeli bir hesapla işlem yapıyorsanız, size gerçek bir avantaj sağlayan veriye ayda US$ 100 ödemek aylık %1 maliyet demektir. Bu veri, azıcık daha iyi kararlar vermenize bile yardımcı oluyorsa kendi maliyetini çıkarır.
Veriye para ödemeyi reddeden trader'lar, bu parayı ödeyenlere durmadan kaybeden trader'ların ta kendisidir.
Her şeye ihtiyacınız yok
Her veri servisine abone olmanız ve Bloomberg düzeyinde bir altyapı kurmanız gerektiğini söylemiyorum.
Hangi verilerin var olduğunu ve bunların size ne anlattığını anlamanız gerekiyor. Ardından da işlem yaklaşımınızı besleyen belirli verilere erişmeniz gerekiyor.
Kısa vadeli türev işlemleri yapıyorsanız likidasyon seviyelerine ve fonlama oranına ihtiyacınız var. Bu tartışmaya kapalı.
Daha uzun zaman dilimlerinde işlem yapıyorsanız on-chain akışlar fonlama oranından daha önemli olabilir.
Altcoinlerde işlem yapıyorsanız borsaya özgü veriler ve balina takibi daha önemli hale gelir.
Amaç veride boğulmak değil. Amaç, kararlarınız için doğru veriye sahip olmak.
Seviye 2 yolculuğu
Önümüzdeki birkaç derste her ana veri kategorisini derinlemesine inceleyeceğiz:
- Toplam açık pozisyon (open interest) - Türev piyasasını okumak
- Fonlama oranı - Yanılmanın bedeli
- Likidasyon seviyeleri - Fiyatı kendine çeken bölgeler
- Order flow (emir akışı) - Görünmeyeni görmek
- Veri kaynakları - Bu veriler nereden alınır?
- Data pipeline (veri hattı) kurmak - Veriyi işlemek ve kullanmak
Seviye 2'nin sonunda hangi verinin gerçekten önemli olduğunu, nereden alınacağını ve nasıl yorumlanacağını anlamış olacaksınız.
Yine mum grafiklerine bakıyor olacaksınız. Ama onları bireysel trader'ların çoğunda olmayan bir bağlamla göreceksiniz.
Avantaj da işte bu bağlamda başlar.
Temel çıkarımlar
-
Bilgi hiyerarşisinin en altındasınız. Kurumsal oyuncular mumlardan ve hacimden çok daha fazlasını görür.
-
Fiyat en son hareket eden şeydir. Neden değil, sonuçtur. Yalnızca fiyata göre işlem yapmak her zaman geç kalmak demektir.
-
Türev verileri geleceği ele verir. Likidasyon seviyeleri, fonlama oranı ve toplam açık pozisyon, fiyat tepki vermeden önce neyin biriktiğini gösterir.
-
Veriye erişim giderek kolaylaşıyor. Bireysel bir trader olarak kurumsal düzeyde veriye ulaşabilirsiniz. Para gerektiriyor ama erişilebilir.
-
Her şeye ihtiyacınız yok. Kendi işlem yaklaşımınız için önemli olan verilere odaklanın.
Sırada ne var?
Ders 2.2'de alternatif veri dünyasını daha geniş bir açıdan tanıtacağız: hangi kategoriler var, neden öngörü gücü taşıyorlar ve en iyi trader'lar onları nasıl kullanıyor.
Ardından Ders 2.3'te toplam açık pozisyonla (open interest) başlayıp her veri türünü derinlemesine ele alacağız. Sonunda bir grafiğe asla eskisi gibi bakmayacaksınız.
Ders 2.2 ile devam edin: Alternatif veriye giriş.